暦は生活に欠かせないものであるが、暦にまつわる話には知られていないものが数多くある。
Lịch là thứ không thể thiếu trong cuộc sống nhưng có nhiều câu chuyện liên quan tới lịch mà không được biết.
10月は英語で「October」という。
Tháng mười trong tiếng anh là "October".
本来「Oct」は数字の8を意味する言葉である。
Vốn dĩ, "Oct" là một từ có nghĩa là số 8.
タコ「Octopus」、八角形「Octagon」など8に関係のある語には「Oct」がついているものが多い。
Trong các từ có quan hệ với số 8 như Bạch tuộc "Octopus"、hình 8 cạnh "Octagon", có nhiều thứ có liên quan tới "Oct".
では、なぜ、10月が「October」なのであろうか。
Vậy thì, tại sao tháng 10 là "October" nhỉ?
古代ローマで使われていた暦は1年が304日、10か月からなり、それは現在の3月から始まっていた。
Lịch được sử dụng trong thời La mã cổ đại, 1 năm có 304 ngày, bao gồm 10 tháng, lịch này bắt đầu từ tháng 3 như lịch hiện tại.
そのため、10月は3月から数えて8番目の月であり、「October」と呼ばれていたのである。
Bởi vậy, tháng 10 là tháng thứ 8 khi đếm từ tháng 3, nên được gọi là "October".
その後この暦の不備を補い新たに2か月を加えた暦ができたのだが、月の呼び方はそのままにしたため呼び名がずれてしまったのである。
Sau đó, mặc dù đã tạo ra cuốn lịch thêm vào 2 tháng mới để bổ sung những bất cập của lịch này, nhưng bởi vì vẫn giữ nguyên cách gọi tháng nên tên gọi đã bị lệch đi.
日本では7世紀の終わりに中国から伝わった太陰太陽暦が、明治5年(1872年)に改暦が行われるまで、800年以上も用いられていた。
Ở Nhật bản, lịch âm dương được du nhập từ Trung Quốc vào cuối thế kỉ 7, đã được sử dụng trong hơn 800 năm cho tới khi thay đổi lịch vào năm (1872) Minh Trị năm thứ 5.
この太陰太陽暦は、現在使われている新暦(太陽暦)に対して旧暦と言われているもので、旧暦では「一月、二月、三月・・・」とは別に、「睦月、如月、弥生・・・」という呼び名も使われていた。
Lịch âm dương này được gọi là âm lịch, so với lịch mới (dương lịch) đang được sử dụng ở hiện tại. Trong âm lịch ngoài " Tháng một, tháng hai, tháng ba..." thì tên gọi "Mutsuki, kisaragi, yayoi..." cũng được sử dụng.
それぞれに意味があり、例えば「八月」は木の葉が落ちる月ということで「葉落ち月」、それが転じて「葉月」、「九月」は夜が長く月が美しいことから「長月」と名付けられていた。
Tên gọi mỗi tháng đều có một ý nghĩa riêng, ví dụ, "Tháng tám" là tháng lá cây rơi nên gọi là "Tháng lá rơi", rồi chuyển đổi thành "Haduki", "Tháng 9" bởi vì là tháng có đêm dài, trăng đẹp nên được đặt tên "Nagatsuki".
旧暦での新しい年の始まりは立春前後に置かれ、それは新暦の2月初旬にあたる。
Thời điểm bắt đầu năm mới theo âm lịch là vào khoảng đầu mùa xuân, tức là đầu tháng 2 trong dương lịch.
こうしたことから日本でも旧暦の睦月、如月と現在の1月、2月の間には季節のずれが生じたのである。
Vì điều này nên ở Nhật Bản cũng phát sinh sự sai lệch thời tiết giữa tháng 1, 2 trong âm lịch và tháng 1, 2 của hiện tại.
では、長年慣れ親しんできた太陰太陽暦はなぜ明治時代に入ってすぐに太陽暦に切り替えられたのであろうか。
Vậy thì, tại sao lịch âm dương quen thuộc từ nhiều năm lại được chuyển sang dương lịch ngay khi bắt đầu thời Minh Trị?
その大きな理由としては、次のようなことが挙げられる。
Nguyên nhân chính được nêu ra như dưới đây.
まず、政治体制も変わり人心を一新しようとしたこと。
Đầu tiên, chính phủ thay đổi hệ thống chính trị, và cố gắng thay đổi lòng dân.
そして太陰太陽暦が閏年の調整という問題を抱えていたこと。
Và, lịch âm dương có vấn đề điều chỉnh năm nhuận.
また政府の会計年度などの制度が西洋の先進国にならったものに変わり、1年の長さを一定にする必要があったこと。
Hơn nữa, các chế độ như năm tài chính của chính phủ đã thay đổi theo các nước tiên tiến phương Tây, cần thiết phải cố định độ dài của 1 năm.
さらに諸外国との外交上、同じ歴を使用する方が便利だったこと、などである。
Ngoài ra, xét về mặt ngoại giao với các nước khác, sử dụng chung một loại lịch sẽ thuận tiện hơn...
しかし、人々の生活に深く関わっている暦であるにもかかわらず、政府は十分な準備期間もおかず、明治5年12月に突然改暦を実施した。
Tuy nhiên, mặc dù là cuốn lịch gắn bó sâu sắc với cuộc sống của người dân, nhưng chính phủ đã đột ngột tiến hành chuyển đổi lịch vào tháng 12 Minh Trị năm thứ 5 mà không thiết lập đầy đủ thời gian chuẩn bị.
当然のことながら、この唐突な出来事に人々はかなり戸惑ったようである。
Mặc dù là một việc đương nhiên nhưng mọi người dường như khá hoang mang trước sự việc bất ngờ này.
実は改暦を行った真のねらいは上に述べた4つの理由のほかにあったのである。
Thực tế, mục đích chính của việc chuyển đổi lịch nằm ngoài 4 lí do đã trình bày ở trên.
当時、政府の支出の中で大きな部分を占めていたのが人件費であったという。
Vào thời điểm đó, chi phí nhân sự chiếm một phần lớn trong chi tiêu của chính phủ.
それは予算不足にもかかわらず、新制度の導入でたくさんのお役人を補充せざるを得なかったためである。
Điều này là do, mặc dù thiếu ngân sách, nhưng họ buộc phải tuyển dụng nhiều quan chức để áp dụng cho chế độ mới.
財政難の新政権は、改暦を行い、明治5年を12月2日で終わらせ、翌日を明治6年とするという大きな決断をした。
Chính quyền mới với sự khó khăn tài chính đã tiến hành chuyển đổi lịch, quyết định kết thúc Minh Trị năm thứ 5 vào ngày 12 tháng 2, và lấy ngày hôm sau là Minh Trị năm thứ 6.
こうすることにより、12月の給料を1か月分払わずに済ませ、さらに翌年の閏年がなくなることで計2か月分の給料の支払いを回避しようともくろんだのである。
Chính phủ đã lên kế hoạch để tránh trả lương tổng 2 tháng, bằng cách này, có thể kết thúc năm mà không trả lương tháng 12, và một tháng ở năm nhuận của năm tiếp theo cũng không còn.