1. Cấu trúc cơ bản
| Kết hợp |
Công thức với ～のです |
Ví dụ cấu trúc |
Ghi chú/biến thể |
| Động từ |
V（普通形）＋のです |
行くのです／行ったのです |
Khẩu ngữ: んです |
| Tính từ い |
Aい（普通形）＋のです |
寒いのです／難しかったのです |
Khẩu ngữ: んです |
| Tính từ な |
Aな＋のです |
静かなのです/ 静かだったのです |
Phải có な → なのです |
| Danh từ |
N＋のです |
医者なのです／雨だったのです |
N + なのです |
| Hỏi |
～のですか／～んですか |
どうしたんですか。 |
Hỏi để làm rõ lý do/bối cảnh |
| Nhẹ hóa |
～んですが、… |
お願いがあるんですが… |
Mở đầu yêu cầu/lời nhờ |
2. Ý nghĩa chính & phân tích chi tiết
- “～のです/んです” thêm sắc thái giải thích, nêu bối cảnh, nhấn mạnh nguyên do hoặc thông tin hậu cảnh.
- Dùng khi người nói cho rằng người nghe cần/đang muốn biết “lý do/đằng sau sự việc”.
- Dùng trong câu hỏi để yêu cầu giải thích nhẹ nhàng: どうして来なかったんですか。
- Dùng để mềm hóa yêu cầu/đề nghị khi đặt làm tiền đề: 実は、明日忙しいんですが…
- So với câu trần thuật thường, のです làm câu có cảm giác “giải thích/chốt lại/nhấn mạnh”.
3. Ví dụ minh họa
- 道が混んでいたのです。
Đường bị tắc đấy (lý do là vậy).
- どうして来なかったんですか。
Tại sao bạn đã không đến vậy?
- 実は、明日国へ帰るんです。
Thực ra, mai tôi về nước.
- 彼は医者なんです。
Anh ấy là bác sĩ đấy (giải thích/nhấn mạnh).
- 寒いんですが、窓を閉めてもいいですか。
Trời lạnh nên tôi đóng cửa sổ được chứ?
- 会社を辞めたのは、病気が理由なのです。
Lý do tôi nghỉ việc là do bệnh.
4. Cách dùng & sắc thái
- “んです” tự nhiên trong hội thoại; “のです” trang trọng/hàn lâm hơn.
- Câu hỏi với のですか/んですか mềm, thể hiện quan tâm chứ không tra khảo.
- Mở đầu yêu cầu/đề nghị bằng “～んですが、…” để lịch sự, gián tiếp.
- Tránh lạm dụng “のです” trong văn viết trang trọng nếu không cần sắc thái giải thích.
5. So sánh & phân biệt & mẫu tương tự
| Mẫu |
Ý nghĩa |
Khác biệt |
Ví dụ ngắn |
| ～です |
Trần thuật trung tính |
Không thêm sắc thái giải thích |
今日は休みです。 |
| ～のです／んです |
Giải thích/nhấn mạnh |
Tạo tiền đề, bối cảnh |
今日は休みなんです。 |
| ～から／～ので |
Nêu lý do |
Đặt mệnh đề nguyên nhân; のです nêu “tính giải thích” cho toàn câu |
遅れたのは渋滞のです。 |
| ～わけだ |
Hèn chi/Thảo nào |
Suy luận kết luận; đậm cảm xúc nhận ra |
寒いわけだ。 |
| ～ということだ |
Nghe nói/kết luận |
Tường thuật/hàm ý quy chiếu thông tin |
出発は明日だということだ。 |
6. Ghi chú mở rộng
- のです sau mệnh đề danh hóa: ～のは…のです dùng để định nghĩa/giải thích rõ ràng.
- Thì/quá khứ: ～だったんです/～ていたんです giúp làm rõ tính đã diễn ra.
- Tránh dùng với mệnh lệnh trực tiếp; khi cần, đặt のですが ở vế dẫn nhập để lịch sự hơn.
7. Biến thể & cụm cố định
- ～んです／～んですが: khẩu ngữ, mềm hóa.
- どうしたんですか／どういうことなんですか: công thức hỏi nguyên do/giải thích.
- ～というのです: “người ta nói rằng/được gọi là…”.
8. Lỗi thường gặp & bẫy JLPT
- Quên な: 静かのです× → 静かなのです✓; 学生のです× → 学生なのです✓
- Nhầm “んですか” là câu hỏi gay gắt; thực tế là lịch sự, nhưng ngữ điệu cần nhẹ.
- Lạm dụng のです trong văn viết làm câu nặng nề; JLPT thường kiểm tra chỗ cần/không cần sắc thái giải thích.
- Nhầm với わけです (kết luận logic) → のです chỉ giải thích, không luôn mang hàm ý suy luận.
