1. Cấu trúc cơ bản
| Loại/kết hợp | Cấu tạo với ～せいで | Ví dụ cấu trúc | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Danh từ | N のせいで | 雨のせいで／彼のせいで | Bắt buộc dùng の |
| Động từ | V-普通形（ことが多いのはVた）+ せいで | 徹夜したせいで／遅く帰るせいで | Vた nhấn mạnh nguyên nhân đã xảy ra |
| Tính từ い | Aい + せいで | 暑いせいで | Ít dùng hơn so với N/V |
| Tính từ な | Aな + せいで／Aだった + せいで | 不注意なせいで／不便だったせいで | |
| Mẫu liên quan | ～せいだ／～せいか／～のせいにする | 雨のせいだ／疲れのせいか／人のせいにする | Biến thể nghĩa gần |
2. Ý nghĩa chính & phân tích chi tiết
- Biểu thị nguyên nhân mang sắc thái tiêu cực, đổ lỗi: “vì/Do … nên (kết quả xấu)”.
- Người nói thường hàm ý trách móc, than phiền, hoặc cảm nhận tiêu cực về nguyên nhân.
- So với ～ために/～ので/～から: ～せいで thiên về cảm xúc “tại/bởi vì (đáng trách)”.
- Thường dùng với N のせいで và Vたせいで khi nguyên nhân đã xảy ra rồi.
- ～せいか: “chắc là do… hay sao mà…”, thể hiện sự không chắc chắn về nguyên nhân.
3. Ví dụ minh họa
- 雨のせいで試合が中止になった。
Vì mưa nên trận đấu bị hủy. - 彼のミスのせいで、計画が台無しになった。
Vì lỗi của anh ấy mà kế hoạch bị phá hỏng. - 徹夜したせいで、今日は眠くてたまらない。
Vì thức trắng đêm nên hôm nay buồn ngủ không chịu nổi. - 交通渋滞のせいで遅刻しました。
Vì kẹt xe nên tôi đến muộn. - この薬のせいで頭が痛くなった。
Tôi bị đau đầu vì loại thuốc này. - 雨が多かったせいか、野菜が高い。
Không biết có phải do mưa nhiều không mà rau đắt.
4. Cách dùng & sắc thái
- Dùng khi muốn nhấn mạnh “tính tiêu cực” của nguyên nhân hoặc ý trách móc.
- Tránh dùng với kết quả tích cực; khi kết quả tốt nên dùng ～おかげで.
- Văn nói lẫn văn viết đều dùng được; trong văn bản trang trọng có thể thay bằng ～ために／～により để trung hòa sắc thái.
- Thường kết hợp với nguyên nhân cụ thể, rõ ràng (N/V), ít dùng với Aい/Aな.
5. So sánh & phân biệt & mẫu tương tự
| Mẫu | Ý nghĩa | Khác biệt chính | Ví dụ ngắn |
|---|---|---|---|
| ～せいで | Vì (đổ lỗi), kết quả xấu | Hàm ý trách móc/tiêu cực | 雨のせいで遅れた。 |
| ～おかげで | Nhờ (kết quả tốt) | Sắc thái biết ơn, tích cực | 友達のおかげで合格した。 |
| ～ために | Vì/do (trung tính), “để” | Trung tính hơn; dùng được cho cả tốt/xấu | 雨のために中止。 |
| ～ので／～から | Bởi vì | Lý do khách quan (ので) / chủ quan (から) | 雨なので中止。 |
| ～により／～によって | Do/bởi (trang trọng) | Phong cách công văn, trung tính | 事故により遅延。 |
6. Ghi chú mở rộng
- ～せいだ là dạng kết luận: “Là tại…”. ～せいで là liên kết nguyên nhân-kết quả.
- “気のせい” là quán dụng: “do ảo giác/nhầm tưởng của mình”. Ví dụ: 気のせいかもしれない。
- Tránh dùng ～せいで trong văn cảnh cần trung tính (báo cáo, tin tức), vì sắc thái đổ lỗi có thể không phù hợp.
7. Biến thể & cụm cố định
- ～のせいだ／～のせいにする（đổ lỗi cho…）
- ～せいか（không chắc nguyên nhân）
- 気のせい（chỉ là do cảm giác）／年のせい（tại tuổi tác）
- 雨のせいで～ばかり（nhấn mạnh hệ quả tiêu cực liên tiếp）
8. Lỗi thường gặp & bẫy JLPT
- Quên の: ×雨せいで → ✓雨のせいで.
- Dùng với kết quả tốt: ×先生のせいで合格した → ✓先生のおかげで合格した.
- Chọn thì của động từ nguyên nhân: khi nguyên nhân đã xảy ra, ưu tiên Vたせいで.
- Nhầm với ～ために: JLPT hay hỏi phân biệt sắc thái “đổ lỗi” (せいで) vs “trung tính” (ために).
- Kết hợp mệnh lệnh/yêu cầu sau せいで nghe không tự nhiên: nên dùng mệnh đề kết quả thực tế.