～ないではいられない - Không thể không…

Dạng	Cấu trúc	Ví dụ	Ghi chú
Chuẩn	Vない + では + いられない	泣なかないではいられない	Không thể không… (bị thôi thúc)
Dạng ず	Vない → Vず + には + いられない	泣なかずにはいられない	Lịch sự/viết; する→せずにはいられない
Quá khứ	…いられなかった	笑わらわわずにはいられなかった	Không thể không… (đã)
Mở rộng	つい/思おもわず + Vてしまう ≠	つい買かってしまう	Cùng nghĩa “không kiềm được”, nhưng là dạng khác

Biểu thị sự thôi thúc nội tâm/không kiểm soát được → “không thể không làm …”.
Thường dùng với cảm xúc/hành vi vô thức: 笑わらう, 泣なく, 言いう, 叫さけぶ, 欲ほしがる, 触さわる, 買かう…
Chủ ngữ thường là ngôi thứ nhất; với ngôi khác, thêm ようだ/らしい/という: 彼かれは見みると写真しゃしんを撮とらずにはいられないようだ。
Sắc thái mạnh, nhấn vào sự bất khả kiềm chế hơn so với ～てしまう（vốn trung tính, tường thuật kết quả).

その映画えいがは感動かんどう的てきで、涙なみだを流ながさずにはいられなかった。
Bộ phim quá cảm động nên tôi không thể không rơi nước mắt.
彼かれの冗談じょうだんを聞きくと、笑わらわわないではいられない。
Nghe chuyện cười của anh ấy là tôi không nhịn cười được.
彼女かのじょの努力どりょくを見みると、応援おうえんせずにはいられない。
Thấy cô ấy nỗ lực là tôi không thể không ủng hộ.
この曲きょくを聴きくと、昔むかしを思おもい出ださずにはいられない。
Nghe bài này là tôi không thể không nhớ về xưa.
目めの前まえに限定げんてい品ひんがあると、買かわないではいられない。
Trước mắt có hàng giới hạn là tôi không thể không mua.
彼かれは困こまっている人ひとを見みると、声こえをかけずにはいられないタイプだ。
Anh ấy thuộc kiểu không thể không bắt chuyện khi thấy người gặp khó.

Mẫu	Ý nghĩa	Khác biệt	Ví dụ ngắn
～ないではいられない	Không thể không… (thôi thúc mạnh)	Văn nói; cảm xúc bộc phát.	泣なかないではいられない
～ずにはいられない	Không thể không…	Trang trọng/viết; する→せずに	言いわずにはいられない
～てしまう	Vô tình/đã lỡ…	Kết quả xảy ra; sắc thái nhẹ hơn.	つい買かってしまった
～ずにいられない（文語ぶんご）	Không thể không…	Biến thể văn ngắn cổ hơn.	帰かえらずにいられない

Với hành vi đạo đức/tình thương → sắc thái tích cực: 助たすけずにはいられない。
Phủ định dạng này hiếm (いられる) và không tự nhiên trong nghĩa thôi thúc, nên tránh.
Nhấn mạnh nguyên nhân bằng と/～を見みると/～と、: 彼かれの顔かおを見みると、笑わらわわずにはいられない。

～ないではいられない – Không thể không…