～ていられない – Không thể tiếp tục…, không thể cứ…

1. Cấu trúc cơ bản

2. Ý nghĩa chính & phân tích chi tiết

• Diễn tả tình thế không thể tiếp tục một trạng thái/hành động thêm nữa vì áp lực thời gian, trách nhiệm, hoàn cảnh.
• Ngụ ý người nói nhận thức cần đổi hành động ngay: “không thể cứ … mãi được”.
• Khác “không thể về năng lực” (できない), mẫu này là “không thể về tình thế/tính cấp thiết”.

3. Ví dụ minh họa

• 結果けっかを待まっていられないから、直接ちょくせつ問とい合あわせる。
  Không thể cứ đợi kết quả, nên tôi hỏi trực tiếp.
• いつまでも落おち込こんではいられない。前まえに進すすもう。
  Không thể mãi chán nản. Hãy tiến lên.
• のんびりしてられない。締しめ切きりが近ちかいんだ。
  Không thể thư thả được. Sắp đến hạn rồi.
• 泣ないてばかりはいられないよ。
  Không thể chỉ khóc mãi đâu.
• ここでぐずぐずしてちゃいられない。早はやく避難ひなんしよう。
  Không thể lần khần ở đây. Mau sơ tán thôi.

4. Cách dùng & sắc thái

• Thường đi với các động từ trạng thái: 待まつ／落おち込こむ／のんびりする／迷まよっている…
• Sắc thái gấp gáp, quyết liệt tự thúc đẩy bản thân; văn nói nhiều, nhưng dùng trong văn viết bình thường vẫn ổn.
• Dạng phủ định lịch sự: ～いられません. Dạng rút gọn tạo cảm giác mạnh hơn: ～てられない／～ちゃいられない.

5. So sánh & phân biệt & mẫu tương tự

6. Ghi chú mở rộng

• Thường đi kèm lý do/hoàn cảnh ngay sau hoặc trước câu: 締しめ切きりがあるから、待まっていられない。
• Nhấn mạnh chuyển đổi hành động: câu sau thường là phương án thay thế (直接ちょくせつ問とい合あわせる／行動こうどうに移うつす…).
• Dạng てられない phổ biến trong hội thoại, nhấn nhá tính khẩn trương.

7. Biến thể & cụm cố định

• 待まっていられない／待まってはいられない／待まってられない
• のんびりしていられない／ぐずぐずしてられない
• Vてばかりはいられない（không thể chỉ toàn V）

8. Lỗi thường gặp & bẫy JLPT

• Nhầm “không thể về năng lực” với “không thể về tình thế”: ×疲つかれて走はしっていられない（có thể đúng nếu nghĩa “không thể tiếp tục chạy” vì mệt; tránh nhầm với 走はしれない）.
• Bỏ lý do khiến câu nghe cụt: nên nêu hoàn cảnh/gấp gáp để tự nhiên hơn.
• Nhầm chủ ngữ: Mẫu thường là cảm nhận người nói; tránh áp đặt cho người thứ ba trừ khi suy đoán rõ ràng.