～たときに - Khi…

Loại	Cấu trúc với ～たとき(に)	Ví dụ cấu trúc	Ghi chú
Động từ	V-た + とき(に)	家いえに帰かえったときに、電話でんわした。	Diễn tả “lúc đã làm xong V thì …” (thời điểm sau khi hoàn tất hành động V)
So sánh	V-る + とき(に)	家いえに帰かえるときに、電話でんわした。	“Lúc đang/trước khi về nhà thì …” (thời điểm chưa hoàn tất V)
Dạng có/không に	V-た + とき / ときに	到着とうちゃくしたとき(に)連絡れんらくしてください。	に có/không đều được; có に nhấn mạnh thời điểm
Khác	N のとき(に) / Aいとき(に) / Aななとき(に)	子こどものときに / 忙いそがしいときに	Mở rộng chung với とき; mục này tập trung vào V-た + とき(に)

Nêu mốc thời điểm ngay sau khi hành động trong mệnh đề phụ đã hoàn tất, tại đó sự việc chính xảy ra.
Thì của động từ trước とき thể hiện quan hệ thời gian tương đối:
- V-るとき: hành động chính xảy ra trước/đang lúc V xảy ra.
- V-たとき: hành động chính xảy ra sau khi V hoàn tất.
に có tính đánh dấu mục tiêu thời điểm rõ ràng hơn, nhưng thường có thể lược bỏ.
Thường dùng cho các sự việc một lần, cụ thể; ít dùng cho thói quen lặp lại liên tục.
Khi chủ ngữ khác nhau giữa mệnh đề phụ và chính, phải dùng trợ từ chủ ngữ phù hợp (ga/wa) để tránh mơ hồ.

日本にほんに来きたときに、たくさんの友ともだちができた。
Khi đã đến Nhật, tôi đã có nhiều bạn.
家いえに帰かえったときに、鍵かぎがないことに気きづいた。
Khi về đến nhà rồi, tôi mới nhận ra là không có chìa khóa.
会議かいぎが終おわったときに、部長ぶちょうに呼よばれた。
Khi cuộc họp kết thúc, tôi bị trưởng phòng gọi.
小ちいさいときに、よくこの公園こうえんで遊あそんだ。
Khi còn nhỏ, tôi hay chơi ở công viên này.
出張しゅっちょうで大阪おおさかに行いったときに、本場ほんばのお好このみ焼やきを食たべた。
Khi đi công tác đến Osaka, tôi đã ăn okonomiyaki chính gốc.
問題もんだいが起おきたときに、すぐに連絡れんらくしてください。
Khi có vấn đề phát sinh rồi, hãy liên lạc ngay.

Dùng để neo thời điểm đã hoàn tất rồi mới phát sinh sự việc chính, tạo cảm giác “sau khi xong V thì…”.
Phong cách trung tính; dùng được trong văn nói và viết.
Khi muốn nhấn mạnh “ngay sau khoảnh khắc”, cân nhắc dùng ～たとたん(に) hoặc ～た途端とたん(に) thay vì ～たとき(に).
Nếu sự việc chính là phát hiện/nhận thức (気きづく、分わかる、見みつける…), ～たとき(に) rất tự nhiên.

Mẫu	Ý nghĩa	Khác biệt chính	Ví dụ ngắn
V-るとき(に)	Lúc trước/khi đang làm	Thời điểm trước/đồng thời với V	帰かえるとき、電気でんきを消けす。
V-たとき(に)	Lúc sau khi đã làm	Thời điểm sau V hoàn tất	帰かえったとき、電気でんきが消きえていた。
V-たあとで	Sau khi	Nhấn trình tự sau đó, khoảng cách thời gian có thể dài	食たべたあとで、散歩さんぽする。
V-たところ	Sau khi làm thì phát hiện/kết quả	Nhấn kết quả phát hiện ngay; sự kiện một lần	聞きいたところ、満席まんせきだった。
V-たとたん(に)	Ngay khi	Tính tức thì, bất ngờ mạnh	立たち上あがったとたん、めまいがした。

Trong mệnh đề とき, thì quá khứ/hiện tại không phụ thuộc thì của toàn câu mà biểu thị quan hệ trước-sau tương đối.
Với hành động lặp lại theo thói quen, thường dùng とき nói chung (không nhất thiết dùng V-た).
とき thường không đi với trợ từ đề tài は trong mệnh đề phụ, nhưng “X ときは …” vẫn tự nhiên khi nêu điều kiện chung.
に sau とき giúp rõ thời điểm khi câu dài/phức tạp, hữu ích trong văn viết.

Lẫn lộn V-るとき và V-たとき: chọn sai thì trong mệnh đề とき làm sai quan hệ thời gian.
Dùng ～たとき cho hành động chưa hoàn tất hoặc thói quen chung → nên dùng ～るとき hoặc とき nói chung.
Nhầm với ～たあとで: khi muốn nhấn mạnh mối quan hệ nguyên nhân-kết quả tức thời/nhận ra ngay, dùng ～たところ phù hợp hơn.
Quên に sau とき trong văn trang trọng có thể giảm rõ ràng khi câu phức tạp.

～たときに – Khi…