1. Cấu trúc cơ bản
| Dạng |
Cấu trúc với ~上で |
Ý nghĩa |
Ví dụ cấu trúc |
| Sau khi |
V-た + 上で |
Sau khi làm X (làm xong rồi) |
よく考えた上で決める。 |
| Trong khi/khi |
V-る + 上で(の)N |
Khi/Trong quá trình làm X |
就職活動をする上で大切なこと。 |
| Phương diện |
N + の + 上で |
Về mặt/trên phương diện |
安全の上で問題はない。 |
| Bổ nghĩa N |
V-る/V-た + 上での + N |
Liên kết danh từ |
利用上での注意。 |
2. Ý nghĩa chính & phân tích chi tiết
- Nghĩa 1 (V-た上で): “Sau khi … thì …” nhấn mạnh tính hoàn tất, có chủ ý chuẩn bị trước khi hành động tiếp theo.
- Nghĩa 2 (V-る上で/Nの上で): “Khi/Trong quá trình …” hoặc “Về mặt …” nêu điều kiện, điểm cần lưu ý/khó khăn/quan trọng khi thực hiện hành động.
- Khác với “上に/上は”: “上で” nói về trình tự (Nghĩa 1) hoặc phương diện/điều kiện (Nghĩa 2), không phải tăng cường/khẳng định quyết tâm.
3. Ví dụ minh họa
- 現地を視察した上で、最終判断を下します。
Sau khi thị sát thực địa, chúng tôi sẽ đưa ra phán quyết cuối cùng.
- 契約内容をよく確認した上で、署名してください。
Vui lòng ký sau khi đã kiểm tra kỹ nội dung hợp đồng.
- 留学する上で重要なのは情報収集だ。
Điều quan trọng khi du học là thu thập thông tin.
- この薬は安全性の上で問題がない。
Thuốc này không có vấn đề về mặt an toàn.
- 利用上での注意点をよく読んでください。
Hãy đọc kỹ các lưu ý khi sử dụng.
- 申請は事前予約をした上で行ってください。
Vui lòng thực hiện nộp đơn sau khi đã đặt lịch trước.
4. Cách dùng & sắc thái
- Trang trọng, phổ biến trong hướng dẫn/biểu mẫu/hợp đồng.
- Nghĩa “sau khi”: mệnh đề trước phải hoàn tất thật sự; không dùng cho hành động vô ý/không rõ ranh giới hoàn tất.
- Nghĩa “khi/về mặt”: thường đi cùng từ chỉ khó khăn/điều kiện như 注意, 工夫, 問題, 課題, 重要, 必要.
5. So sánh & phân biệt & mẫu tương tự
| Mẫu |
Dùng khi |
Khác biệt |
Ví dụ ngắn |
| V-た上で |
Sau khi hoàn tất |
Nhấn mạnh chuẩn bị trước khi bước tiếp |
検討した上で決定。 |
| V-てから |
Sau khi |
Trung tính hơn, thường nhật, không nhấn mạnh chuẩn bị |
食べてから行く。 |
| V-る上で |
Khi/Trong quá trình |
Nêu điều kiện/điểm cần lưu ý |
運用する上での課題。 |
| Nにあたって/に際して |
Nhân dịp/bước vào |
Trịnh trọng, khoảnh khắc mở đầu |
開業にあたって挨拶。 |
| Nにおいて |
Tại/Trong/Về |
Giới từ nơi chốn/lĩnh vực, không hàm ý trình tự |
教育において重要。 |
6. Ghi chú mở rộng
- Cụm “~上でのN” rất thường gặp trong tiêu đề hướng dẫn: 利用上の注意, 契約上の義務.
- Với nghĩa “sau khi”, thường đi cùng động từ đánh giá/xem xét: 検討する, 相談する, 確認する, 準備する.
- Nghĩa “về mặt”: có thể thay bằng “面で/観点で” trong nhiều ngữ cảnh, nhưng “上で” trang trọng hơn.
7. Biến thể & cụm cố định
- ~の上で重要/必要/不可欠
- ~上での注意/課題/問題
- 確認した上で/検討した上で/相談した上で
8. Lỗi thường gặp & bẫy JLPT
- Dùng V-た上で cho hành động không có ranh giới hoàn tất rõ ràng → thiếu tự nhiên.
- Nhầm “上で” với “上に” (không những…mà còn). Chức năng hoàn toàn khác.
- Bỏ “の” trong “上でのN”: viết “上でN” là sai; phải “上でのN”.
- Dùng “Nの上で” cho địa điểm vật lý “trên bề mặt” → nghĩa thành “trên phương diện”, dễ gây hiểu nhầm.