Trợ từ で - Nơi diễn ra hành động, phương tiện | Ngữ pháp N5

Loại/Chức năng	Cấu tạo với ～で～	Ví dụ cấu trúc	Ghi chú
Địa điểm diễn ra hành động	N(場所ばしょ)+で+V	駅えきで待まつ	Khác với に của trạng thái tồn tại
Phương tiện/Công cụ/Ngôn ngữ	N+で+V	バスで行いく／日本語にほんごで話はなす	“bằng, với, bằng tiếng …”
Nguyên nhân/Lý do	N+で	地震じしんで家いえが倒たおれた	Nguyên nhân khách quan, không chủ ý
Vật liệu/Giá cả	N(材料ざいりょう/価格かかく)+で+V	木きで作つくる／100円えんで買かう	“bằng (vật liệu)”, “với (giá)”
Phạm vi/Đơn vị	数量すうりょう/期間きかん+で	三人さんにんで食たべる／一時間いちじかんで終おわる	“bằng/Trong vòng …”
Tư cách/Trạng thái	N+で	学生がくせいである／彼かれは医者いしゃで親切しんせつだ	で = て形かたち của だ (Adj-na/N)
Nối mệnh đề	N/Adj-na+で、…	父ちちは教師きょうしで、母ははは看護かんご師しだ	Liên kết đẳng lập, liệt kê tính chất
Giới hạn/Lý do mang tính hoàn cảnh	N+で	雨あめで中止ちゅうしになった	Lý do hoàn cảnh khách quan

Chỉ nơi diễn ra hành động: Nơi thực hiện động tác chủ động (学校がっこうで勉強べんきょうする).
Phương tiện/cách thức/công cụ: Phương tiện đi lại, ngôn ngữ, dụng cụ (車しゃで、箸はしで、日本語にほんごで).
Nguyên nhân khách quan: Thiên tai, sự cố, bệnh, kẹt xe (地震じしんで、事故じこで、風邪かぜで).
Vật liệu/chất liệu; giá: 木きで作つくる; 500円えんで買かえる.
Phạm vi/đội nhóm/đơn vị: 三人さんにんで (bằng 3 người), 一時間いちじかんで (trong 1 giờ).
Tư cách/trạng thái; liên kết て-hình của だ: 学生がくせいで、静しずかで (tương đương Adj-naのて形かたち).
Liệt kê đồng đẳng/đối chiếu tính chất: AでBだ (đồng đẳng), AではなくB (phủ định đối chiếu).
Sắc thái “bằng/nhờ/do”: tùy ngữ cảnh mang cảm giác tích cực (～で助たすかる) hay tiêu cực (～で困こまる).

Nơi chốn: Hành động chủ động dùng で; sự tồn tại/dừng chỗ dùng に (学校がっこうで勉強べんきょうする vs 学校がっこうにいる).
Nguyên nhân: で nhấn mạnh khách quan; から/ので thiên về lý do chủ quan/giải thích.
Thời lượng で: 一時間いちじかんで終おわる = hoàn tất trong khoảng thời gian đó; khác với 一時間いちじかんに (tần suất).
Liên kết で của Adj-na/N có sắc thái liệt kê ngang hàng, tự nhiên, văn viết lẫn nói đều dùng.
“Số người で”: 二人ふたりで = “hai người cùng…”, biểu thị phạm vi tham gia.

Mẫu	Ý nghĩa	Khác biệt chính	Ví dụ ngắn
で	Nơi diễn ra, phương tiện, nguyên nhân	Hành động xảy ra “tại/ bằng/ do”	図書館としょかんで勉強べんきょう
に	Đích đến, vị trí tồn tại, thời điểm	Tĩnh/đích; không phải nơi diễn hành động	図書館としょかんにいる
へ	Hướng tới	Chỉ hướng, không nhấn mạnh điểm đến cụ thể	学校がっこうへ行いく
から／ので	Lý do	Chủ quan/giải thích, khác với nguyên nhân khách quan của で	雨あめなので行いかない
Adj-na/N + で vs くて	Liên kết tính chất	Adj-na/N dùng で; Adj-i dùng くて	静しずかで広ひろい／安やすくて便利べんり

で có thể kết hợp thành cụm cố định: これで以上いじょう, それでは (では) = “vậy thì”.
“手段しゅだんで” và “材料ざいりょうで” dễ lẫn: ペンで書かく (bằng bút) vs 木きで作つくる (bằng gỗ).
“期間きかんで” không dùng cho khoảng thời gian kéo dài không kết thúc hành động: 3年間さんねんかんで仕上しあげた (xong trong 3 năm) OK; 3年間さんねんかんで勉強べんきょうしている thường không tự nhiên.

Nhầm に và で: 会議かいぎであります (sai) → 会議かいぎがあります; 会議かいぎは会議かいぎ室しつであります (tổ chức ở… thì dùng で).
Dùng から/ので thay cho で trong nguyên nhân khách quan: 事故じこで遅おくれた (đúng) ≠ 事故じこだから遅おくれた (thiên giải thích).
Adj-i + で (sai): 高たかいで便利べんり (sai) → 高こうくて便利べんり.
Sai “thời lượng で”: 一時間いちじかんに終おわる (sai) → 一時間いちじかんで終おわる.
Liệt kê danh từ dùng と, không dùng で: りんごとバナナを買かう (đúng), りんごでバナナ… (sai).

Trợ từ で – Nơi diễn ra hành động, phương tiện