～だの～だの – Nào là… nào là…

1. Cấu trúc cơ bản

Mẫu: ～だの～だの（liệt kê ví dụ, thường mang sắc thái chê trách/than phiền, không phải liệt kê đầy đủ）

Lưu ý: Lặp lại ít nhất 2 mục; sau cụm ～だの～だの thường có phần kết luận/đánh giá phía sau.

2. Ý nghĩa chính & phân tích chi tiết

• Ý nghĩa: Liệt kê vài ví dụ tiêu biểu kiểu “nào là … nào là …”, thường kèm sắc thái khó chịu, chê trách, than phiền hoặc đánh giá tiêu cực/phiền toái. Tính không đầy đủ: chỉ là ví dụ, không liệt kê hết.
• Thái độ người nói: Thường thể hiện cảm xúc tiêu cực nhẹ đến vừa (phiền, chán, mệt), hoặc đánh giá rối rắm, lộn xộn.
• Ngữ pháp: Gắn sau thể thường. Với danh từ/na-adj cần “だ”. Với i-adj/động từ giữ nguyên thể thường rồi thêm “だの”.
• Vị trí: Cụm “AだのBだの” có thể đứng trước trợ từ と để gắn với 言いう/騒さわぐ…, hoặc đứng trước で/して để nêu nguyên do/cách thức.
• Độ trang trọng: Nghiêng về khẩu ngữ; văn viết trang trọng ít dùng, hoặc cần cân nhắc văn phong.
• Số lượng: Thường 2 mục; có thể 3 trở lên; mục cuối thường cũng gắn “だの”.

3. Ví dụ minh họa

• 彼かれは給料きゅうりょうが安やすいだの、上司じょうしが厳きびしいだのと、いつも文句もんくばかり言いっている。
  Anh ta lúc thì kêu lương thấp, lúc thì kêu sếp nghiêm, lúc nào cũng than phiền.
• 休やすみの日ひは掃除そうじだの洗濯せんたくだので、一日ついたちがあっという間まに終おわってしまう。
  Ngày nghỉ thì nào là dọn dẹp, nào là giặt giũ, thoắt cái là hết ngày.
• 子こどもはゲームだの漫画まんがだのに夢中むちゅうだ。
  Bọn trẻ mê nào là game, nào là truyện tranh.
• 妹いもうとは部屋へやが狭せまいだの寒さむいだのとうるさい。
  Em gái than nào là phòng chật, nào là lạnh, ồn ào suốt.
• 彼かれは英語えいごを勉強べんきょうするだの、留学りゅうがくするだのと言いって、結局けっきょく何なにもしない。
  Anh ấy nào là bảo sẽ học tiếng Anh, nào là sẽ du học, rốt cuộc chẳng làm gì.
• 出張しゅっちょうだの会議かいぎだので、今週こんしゅうは予定よていがぎっしりだ。
  Nào là công tác, nào là họp, tuần này lịch kín mít.
• 新しん製品せいひんは高たかいだの安やすっぽいだのと、評価ひょうかが割われている。
  Sản phẩm mới bị đánh giá chia rẽ: nào là đắt, nào là trông rẻ tiền.
• 彼女かのじょは「忙いそがしい」だの「体調たいちょうが悪わるい」だのと言いいい訳やくばかりする。
  Cô ấy toàn viện cớ nào là “bận”, nào là “sức khỏe không tốt”.
• 夏なつは暑あついだの、冬ふゆは寒さむいだのって、結局けっきょく一年いちねん中ちゅう文句もんくを言いっている。
  Nào là hè thì nóng, nào là đông thì lạnh, rốt cuộc kêu quanh năm.

4. Cách dùng & sắc thái

• Thường dùng khi người nói muốn tỏ thái độ khó chịu, chê trách, ngán ngẩm; cũng có thể trung tính nhẹ, nhưng sắc thái âm nhẹ vẫn phổ biến.
• Sau cụm liệt kê thường có: と言いう／と騒さわぐ／として…／で…／して… để nêu hành động/đánh giá tiếp theo.
• Không mang nghĩa liệt kê toàn bộ; chỉ nêu vài ví dụ tiêu biểu, ngầm hiểu “còn nhiều nữa”.
• Không kết hợp với です/ます ngay trước だの. Dùng thể thường: N/na-adj + だ, i-adj/động từ giữ nguyên.
• Dùng được với thời quá khứ/khía cạnh: 行おこなっただの買かっただのと言いう（đã đi, đã mua…）.
• Độ thân mật: khẩu ngữ tự nhiên, hợp hội thoại, nhật ký, mạng xã hội; thận trọng trong văn bản trang trọng.

5. So sánh & phân biệt & mẫu tương tự

• ～や／～や～など: Liệt kê trung tính, lịch sự hơn, không hàm chê trách. Ví dụ: 本ほんや雑誌ざっしなどを読よむ（đọc sách, tạp chí, v.v.）.
• ～とか～とか: Khẩu ngữ, liệt kê ví dụ, sắc thái trung tính đến nhẹ; có thể mang ý “nghe nói/đại loại”. ～だの thường “gắt” hơn. Ví dụ: 雨あめとか風かぜとかで中止ちゅうしになった.
• ～やら～やら: Cảm giác lộn xộn, bừa bộn, nhiều thứ đan xen (thường tiêu cực nhưng mơ hồ). Ví dụ: 仕事しごとやら家事かじやらで忙いそがしい.
• ～など: “v.v.” sau một hay vài mục, trung tính, hay dùng trong văn viết. ～だの nhấn thái độ người nói.
• ～にしても～にしても／～とか～とかではなく: Các mẫu đối lập/bao quát “dù A hay B thì…”, khác chức năng với liệt kê ví dụ của ～だの.
• Thay thế an toàn: Khi cần trung tính/ít cảm xúc, ưu tiên ～や～など hoặc ～とか thay vì ～だの.

6. Ghi chú mở rộng

• Về mặt ngữ pháp, だの là trợ từ liệt kê theo sau “thể thường”; với N/na-adj, “だ” là một phần của thể thường nên xuất hiện trước “の”.
• Mẹo chuyển đổi văn phong: AだのBだの → AやBなど (giảm sắc thái chê trách); hoặc AとかBとか (khẩu ngữ trung tính).
• “Aだの何なにだの” là cách nói “nào là A với đủ thứ linh tinh”, nhấn “còn nhiều thứ khác không tiện nêu hết”.
• Trong phát ngôn trích dẫn, có thể thấy: 「…」だの「…」だのと言いう（trích nguyên văn để nhấn người nói than phiền đủ kiểu）.
• Âm điệu: Khi đọc, thường ngắt nhẹ trước/sau từng mục, tạo cảm giác liệt kê dồn dập, tăng sắc thái phàn nàn.

7. Biến thể & cụm cố định

• ～だの～だのと＋言いう／言いって（いる／ばかりだ）: … nói nào là A nào là B (suốt). Ví dụ: 文句もんくを言いうだの謝あやまるだのと言いっている.
• ～だの～だのして＋V: … nào là A nào là B rồi (làm) C. Ví dụ: 食たべるだの飲のむだのして楽たのしんだ.
• ～だの～だので＋KQ/理由りゆう: Do nào là A nào là B nên… Ví dụ: 風邪かぜだの仕事しごとだので行いけなかった.
• Aだの何なにだの: A với đủ thứ linh tinh. Ví dụ: 結婚けっこんだの何なにだのと急せかされる.
• ～だのって: Khẩu ngữ, tương đương ～だのと言いって. Ví dụ: 雨あめだのって、結局けっきょく中止ちゅうしか.

8. Lỗi thường gặp & bẫy JLPT

• Sai phong cách: Dùng ～です／～ます trước だの. Sai: 高たかいですだの安やすいですだの. Đúng: 高たかいだの安やすいだの.
• Chỉ nêu 1 mục. Sai: 物価ぶっかが高たかいだの. Đúng: 物価ぶっかが高たかいだの税金ぜいきんが上あがるだの.
• Dùng trong văn bản trang trọng trung lập. Nếu không muốn sắc thái phàn nàn, nên đổi sang ～や～など hoặc ～とか.
• Hiểu nhầm là liệt kê đầy đủ như “và”. Thực chất là “ví dụ như…”, còn nhiều mục khác ngầm hiểu.
• Sai loại từ: Quên “だ” với danh từ/na-adj. Sai: 不便ふべんだの危険きけんだの（ok vì đã là na-adj + だ? Lưu ý phải có だ）; với na-adj phải là 不便ふべんだだの危険きけんだだの.
• Bẫy sắc thái JLPT: Câu dùng ～だの thường kéo theo động từ như 言いう／騒さわぐ／して…, và toàn câu mang sắc thái phàn nàn. Chọn đáp án trung tính là sai.
• Thứ tự logic: Các mục nên cùng phạm trù. Tránh ghép quá xa nhau nếu không có chủ ý nhấn mạnh sự lộn xộn.
• Dấu câu: Nên ngắt bằng dấu phẩy giữa các mục dài để dễ đọc: Aだの、Bだのと…